Books

Articles

De Groene Hesjes komen er aan: en ze gaan niet meer weg

 

De Groene Hesjes komen er aan: en ze gaan niet meer weg

   Jan Rotmans

   Erasmus Universiteit Rotterdam

Ik was erbij donderdag 7 februari 2019. En het was indrukwekkend. Zo’n 15.000 scholieren, jong en springerig, en tegelijkertijd serieus en betrokken. Een golf van energie ging door de stad Den Haag en over het Malieveld. Wat mij trof was de vastberadenheid: “volgende week staan wij hier weer” was de terugkerende leus. Is dit de voorbode van een nieuwe protestbeweging? Zijn dit de groene hesjes? Het lijkt er verdacht veel op.

Maatschappelijke bewegingen zijn collectieve, informele netwerken van mensen met gedeelde waarden die een doel willen realiseren. In de 19de eeuw ontstonden sociale bewegingen, zoals de arbeidersbeweging en de vrouwenbeweging, vanuit maatschappelijke onvrede die de industriële revolutie met zich meebracht. Nu bevinden we ons opnieuw in een overgangsperiode, als onderdeel van een digitale en duurzame revolutie. Ook nu is er veel maatschappelijke onvrede, onzekerheid en chaos, die de voedingsbodem vormen voor nieuwe maatschappelijke bewegingen. Denk aan de Occupy beweging, de MeToo beweging, en de klimaatbeweging. Met wisselend succes, en wat succesvolle bewegingen onderscheidt van minder succesvolle, is dat zij herkenbare leiders hebben, positieve waarden delen, strategische interventies plegen, werken met rituelen, en slimme acties die overal aandacht trekken. Vaak ontstaan uit een klein groepje individuen met tegendraadse ideeën, kunnen zij een onstuitbare kracht ontwikkelen, en een golfbeweging op gang brengen.

Moderne bewegingen organiseren zich bovendien als een zwerm, op digitale wijze, waardoor zij snel en behendig kunnen manoeuvreren en in heel korte tijd massa’s mensen op de been kunnen krijgen. De gele hesjes zijn een voorbeeld van zo’n effectieve, moderne beweging, die gesteund worden door twee derde van de Franse bevolking. Maar ook de divestbeweging, begonnen met een klein groepje studenten in Amerika, is uitgegroeid tot een wereldwijde studentenbeweging. De kracht van bewegingen is dat zij ongrijpbaar zijn en daardoor bedreigend voor de bestaande orde. Hun zwakte is dat zij geneigd zijn zich na verloop van tijd formeel te organiseren, waardoor zij onderdeel worden van wat zij eerst bestreden.

En dan nu de groene hesjes. De afgelopen tijd zijn in heel Europa jongeren massaal de straat op gegaan, om meer klimaatambitie te eisen van de politiek. Na België, Duitsland, Zweden en Frankrijk gingen ook in Nederland scholieren de straat op om te staken voor een ambitieuzer klimaatbeleid. Op basis van de feiten die de klimaatwetenschap verschaft, hebben de actievoerders groot gelijk. Twee generaties voor hen hebben verzaakt het klimaatprobleem tijdig aan te pakken, en hebben er de jongste generatie mee opgezadeld. En deze kinderen beseffen dat, en voelen dat bovenal. Het begon allemaal met een Zweeds meisje, Greta Thunberg, de eerste klimaatspijbelaar, die blijft spijbelen totdat Zweden zijn klimaatdoelen realiseert. Zij maakte grote indruk met haar prikkelende toespraak bij de VN-klimaattop in het Poolse Katowice, en daarna eveneens op het Wereld Economisch Forum in Davos. Zo groeide zij in zeer korte tijd uit tot een internationale mediaster en klimaaticoon, en werd een inspiratiebron voor miljoenen kinderen over de hele wereld. Ongewild fungeerde zij als katalysator voor een snel groeiende beweging van stakende scholieren.

Wordt dit uiteindelijk een succesvolle protestbeweging? Het is nog te vroeg om dat vast te stellen, maar de potentie is er zeker. Er is sprake van een duidelijke leider (Greta Thunberg), aantrekkelijke rituelen (klimaatspijbelen), gedeelde waarden (beter klimaat, ambitieuzer klimaatbeleid), ze zijn schijnbaar ongeorganiseerd, als een zwerm, maar worden toch vanuit een cockpit (youth for climate) aangestuurd, en gebruiken de sociale media slim voor effectieve acties, zodat ze zich razendsnel kunnen organiseren. Tot slot hebben zij een hernieuwd sociaal engagement, wat hun voorgangers misten. De tijdsgeest is hun beste metgezel, want ze hebben momentum. Zij gaan niet meer praten, of vergaderen, zij willen concrete en onmiddellijke actie. Voorgaande generaties hebben hierin gefaald, en er voor gezorgd dat de lasten op hun schouders terecht komen, en zij voelen die druk.

Kunnen zij het momentum vasthouden, en zodanige informele druk uitoefenen, dat de energietransitie daadwerkelijk in een versnelling komt? We gaan het zien, maar de voortekenen zijn positief. Op 15 maart is een wereldwijde scholierenstaking gepland, die honderdduizenden jongeren moet trekken. De groene hesjes zijn er. En ze gaan niet meer weg.

 

Wetenschappers steunen massaal scholierenstaking klimaatbeleid

 

Wetenschappers steunen massaal scholierenstaking klimaatbeleid

In een open brief, gepubliceerd op 7 februari 2019 in Trouw, roepen honderden hoogleraren, wetenschappers en academici van Nederlandse universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen de politiek op om dringend meer klimaatambitie te tonen.

Lees het artikel en de open brief:

https://www.trouw.nl/groen/350-wetenschappers-steunen-scholieren-die-vandaag-spijbelen-voor-het-klimaat~a9317271/

De hoogleraren, wetenschapers en academici die de open brief hebben ondertekend:

Dr. ir. Geert Aarts  Wageningen University
Jeroen Tjomme Alkema Wageningen University
Andrew Allen Radboud University
Eline Ampt Wageningen University
Muriel Arts Erasmus Universiteit
Prof.ir. T. Asselbergs TU Delft
M.A.L.M. van Assen  Tilburg University
Dr. Flor Avelino Erasmus Universiteit Rotterdam
Prof.dr.ir. C.Bakker TU Delft
Dr. Liesbeth Bakker NIOO-KNAW
Julian Bakker Wageningen University
Frank de Bakker IÉSEG School of Management
Prof. dr. Ruud Balkenende TU Delft
Charlotte Ballard MSc  Utrecht University
Dr. David Baneke Utrecht University
Mariska Beekman  Wageningen University
Dr. P.J. Beers Erasmus Universiteit
Jim van Belzen NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Rob van Bemmelen Wageningen University
Prof. dr. Martin van den Berg Universiteit van Utrecht
Prof. J. v.d. Bergh Universiteit Barcelona
Nele Beyens  UMC Utrecht
Dr. Arjen Biere NIOO-KNAW
Prof. dr. F. Biermann Utrecht University
Dr. J.D.L. van Bleijswijk NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Janneke Bloem Wageningen University
Ir. Tess Blom TU Delft
Prof. dr. P.M. van Bodegom Universiteit Leiden
J.de Boer NIOO-KNAW
Bertram de Boer Leiden University
Prof.dr. J. Boersema Universiteit Leiden
Margreet Boersma-de Jong Hanzehogeschool
Dr. Aart Bontekoning Aart Bontekoning.nl
Michiel P. Boom NIOO-KNAW
Dr. Bram Bos wageningen university
Dr.ir. Klaas Bouwmeester Wageningen University
Jeffrey Brand MSc  Utrecht University
Prof. dr. Henk Brinkhuis Universiteit van Utrecht
Ir. Ger Brinks Saxion Hogeschool
Ir. Siebe Broersma TU Delft
Jessica de Bruijn Wageningen University
Prof. dr. Geert-Jan Brummer Vrije Universiteit
Prof. dr. ir. B. Brunekreef Universiteit Utrecht
professor E.M.van Bueren TU Delft
Prof dr. Gerard van Bussel TU Delft
Elena Cavagnaro Stenden Hogeschool
Dr. R.J.G. (Rutger) Claassen  Utrecht University
Marielos Peña Claros  Wageningen University
Dr. Anda Counotte Open Universiteit
Prof.dr.ir. Jacqueline Cramer Utrecht University
Prof.dr. B. Dam TU Delft
Prof. dr. Rietje van Dam-Mieras Universiteit Leiden
Oscar David  TIAS
Steven Declerck NIOO-KNAW
Prof.dr. S.C. Dekker Universiteit Utrecht
Prof. dr. E. Demerouti Technische Universiteit Eindhoven
Dr. ir. G.C.H. Derksen HZ University of Applied Sciences
Prof.dr. Marcel Dicke Universiteit Wageningen
Dr. J. van Dijk Utrecht University
Jelle Dijkstra NHL Stenden Hogeschool
Natalie E. van Dis NIOO-KNAW
Prof.dr.ir. Andy van den Dobbelsteen TU Delft
Dr. Gert Doekes Universiteit van Utrecht
Dr.ir. Machiel van Dorst TU Delft
Ardi Dortmans TNO
Giovanni Douven Hogeschool InHolland
Prof. dr. Peter Driessen  Utrecht University
Prof. dr. Sven Dupré  Utrecht University
Marcus Düwell Utrecht University
Prof.dr.ir. Klaas van Egmond Universiteit Utrecht
Götz Eichhorn NIOO-KNAW
Jasper A.J. Eikelboom Wageningen University
Ir. Layla van Ellen TU Delft
Peter van den Engel TU Delft
Prof. dr. E.R. Engelen Universiteit van Amsterdam
Esser, Helen  Wageningen University
Prof. dr. A.P.C. (André) Faaij Universiteit Groningen
Dr.Ir. T. Fernandes NIOO-KNAW
Dr. Luc Fransen Universiteit van Amsterdam
Ir. Michiel Fremouw TU Delft
Martin Calisto Friant Utrecht University
B. Geldermans MSc TU Delft
Prof.dr. Reyer Gerlagh Universiteit Tilburg
Dr L.J.A. Gerringa NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Darinde Gijzel TU Delft
Dr.ir. Leo Gommans TU Delft
Dr. Hasse Goosen Wageningen University
Prof.dr. John Grin Universiteit van Amsterdam
Prof.dr. A. de Grip Universiteit Maastricht
Marleen Janssen Groesbeek Avans Hogeschool
Prof. dr. ir. V.H. Gruis TU Delft
Dr. A. Gsell NIOO-KNAW
dr. Floor Haalboom  Rachel Carson Center München, Erasmus MC, utrecht university
em.prof. Michiel Haas MSc/PhD TU Delft
Prof.dr. Wim Hafkamp Erasmus Universiteit Rotterdam
Zoheir Haghighi MSc TU Delft
Prof. dr. M. Hajer Universiteit Utrecht
Prof. dr. Ir. Anke van Hal Nyenrode Business Universiteit
Dr. Hans van Haren NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
dr. Janneke van der Heide Hogeschool van Amsterdam
Prof.dr.ir. R. van der Heijden Radboud Universiteit Nijmegen
Jurgen van der Heijden Het Groene Brein
C.M. Hein TU Delft
Robin Heinen NIOO-KNAW
Ignas Heitkonig Wageningen University
Dr. Marieke Hendriksen  Utrecht University
Colin Hickey Utrecht University
Sander Hilgen Vrije Universiteit Amsterdam
Dr. M. Hisschemoller Erasmus Universiteit Rotterdam
Jeroen Hoekendijk NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Prof.dr.ir. Arjen Hoekstra Technische Universiteit Twente
Dr. Anouschka Hof Wageningen University
Prof. dr. Frank Huisman UMC Utrecht
Dr. H.M. (Hieke) Huistra Utrecht University
Pieter Huistra Utrecht University
Prof.dr. Kees Hummelen Rijksuniversiteit van Groningen
Prof.dr. Harry Hummels Universiteit Maastricht
Prof.dr. Ana Maria de Roda Husman Utrecht University
Prof.dr. Ekko van Ierland Wageningen Universiteit
Prof.dr. L.C.M. Itard TU Delft
Dr. W.P.M.F Ivens Open Universiteit
Dr. M. de Jager NIOO-KNAW
Dr. A. Janssen Wageningen University
Marleen Janssen Groesbeek Fossielvrij NL
Simon Jenniches MSc Utrecht University
Dr. Marieke Femke de Jon NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Ing.P. de Jong TU Delft
Dr. M.F. Boersma de Jong Hanzehogeschool
dr. Maaike de Jong  Wageningen University
Renske Jongen NIOO-KNAW
Prof.dr. Jan Jonker Radboud Universiteit Nijmegen
Ing. M. Kaandorp NIOO-KNAW
Ir. Nick ten Kaat TU Delft
Jorke Kamstra Universiteit van Utrecht
Dr. Philip Marcel Karré Hogeschool InHolland
Peter Karssemeijer Wageningen University
Prof.dr.ir. U. Kaymak TU Eindhoven
Prof.dr. Rene Kemp Universiteit Maastricht
Warner van Kersen, MSc  Utrecht University
Prof. dr. Arjo Klamer  Erasmus Universiteit Rotterdam
Dr. Han van Kleef Inholland University of Applied Sciences
prof. D. Kleijn Wageningen University
Dr. Rosalinde Klein Woolthuis Vrije Universiteit
Prof.dr. Alfred Kleinknecht TU Delft
Jochem Klompmaker Utrecht University
dr. Peter Klosse  Zuyd University 
Karen Kloth  Wageningen University
Gijs Klous Universiteit van Utrecht
Prof. Dr. C.I. Koen  TIAS
Prof.dr. A.G. de Kok Technische universiteit Eindhoven
Pieter Martijn Kolijn Erasmus Universiteit
Prof. dr. J.E.M. (Ans) Kolk Universiteit van Amsterdam
Petra van der Kooij Utrecht University
Helen Kopnina Haagse Hogeschool
Prof.dr.ir. G. Korevaar TU Delft
Gerard Korthals NIOO-KNAW
Leontien Kraaijeveld Utrecht University
Nynke I. Kramer Utrecht University
Prof.dr. Carolien Kroeze Wageningen Universiteit
E.J.M. Krop Utrecht University
Dr. B. Kruijt Wageningen University
Dr. J.  Kuiper Stockholm Univerity
Ir. Machteld Lamers TU Delft
Jacqueline Landa Fontys Hogescholen
Dr.ir. Angelique Lansu Open Universiteit
Dr.ir. E.M. Leclercq TU Delft
Prof.dr. Rik Leemans Wageningen Universiteit
Jip Leendertse MSc Utrecht University
Cor van Leeuwen M.Sc Hogeschool Rotterdam
Tineke Lenstra Lenstra Lab
Hans Lenstra Universiteit van Utrecht
Prof.dr. Harro van Lente Universiteit Maastricht
Prof.dr. P. Leroy Radboud Universiteit Nijmegen
Yorick Liefting Wageningen University
Madelon Lohbeck Wageningen University
Prof. dr. ir. J.J.A. van Loon Wageningen University
Dr.ir. Sandor Lowik Universiteit Twente
Prof.ir. P.G. Luscuere TU Delft
Karen Maas Open Universiteit
Prof. dr. ir. Vincent Marchau Radboud Universiteit
Dr. drs. ir. Christoph Maria Hogeschool Rotterdam
Prof.dr. P.Martens Universiteit Maastricht
Piet Massolt Odysseescholen
Dr. Piero Medici TU Delft
Dr. H.L.P. Mees  Utrecht University
Davy Meijer Wageningen University
Prof.dr.ir. Anthonie Meijers Technische Universiteit Eindhoven
Tim Meijers Leiden University
Annelein Meisner NIOO-KNAW en Lund University
Prof.dr. G.M.H. (Gerard) Mertens  Open Universiteit
Sita van der Meulen De Haagse Hogeschool
Prof. dr. C.J.H. Midden Technische Universiteit Eindhoven
Prof.dr.ir. G.M.J. (Frits) Mohren  Wageningen University
Prof.dr. H.C. Moll Universiteit Groningen
Prof. dr.ir. Liesje Mommer Wageningen University
Prof. Dr. Ellen H.M. Moors Universiteit van Utrecht
Elly Morriën Universiteit van Amsterdam
Dr. Ir. J. Mulder Tilburg University
Dr. ir. Karel Mulder TU Delft
Suzanne Naus-Wiezer  NIOO-KNAW
Dr. Pepijn van Neerijnen Universiteit van Amsterdam
Prof. dr. ir. A. Nijhof Nyenrode Business University
Professor D.C. Nijmeijer Technische Universiteit Eindhoven
Prof. dr. B.A. Nolet NIOO KNAW
Dr. Angela Oels Open Universiteit
Ir. Marieke Oldenwening Universiteit van Utrecht
Prof.dr. W. van Olffen TIAS
Dr. Rene Olie Erasmus Universiteit Rotterdam
Dr. Matthias Olthaar NHL Stenden Hogeschool
Dr. ir. Mieke Oostra Hogeschool Utrecht
Marjon van Opijnen Leaders for Economic Change
Prof.dr. P. Osseweijer TU Delft
Prof.dr. Paquita Pérez Salgado Open Universiteit Nederland
Dr. Pieter Pauw Frankfurt School of Finance and Management
Dorchanay Paykhar Fontys Hogescholen
Dr David Peck MSc TU Delft
Dr. Ing. Paul Peeters Hogeschool Breda
Paul Peeters Avans Hogeschool Breda
Dr. Katja Peijnenburg Universiteit van Amsterdam
Cees-Jan Pen Fontys Hogescholen
Peter Pennartz Avans Hogeschool Breda
Dr. Marcel van der Perk  Utrecht University
Susan Peters Universiteit van Utrecht
Prof. dr. Herman Philipse Utrecht University
Prof. dr. Theunis Piersma Rijksuniversiteit Groningen
Prof.dr. F. (Rick) van der Ploeg University of Oxford
Dr. Erik Poelman Wageningen University
Dr. M. van der Pol NIOO-KNAW
Dr. Kim Poldner wageningen university
Prof. Dr. Lourens Poorter Wageningen University
Marijke de Pous DRIFT
Dr. ir. Jaco Quist TU Delft
C.E. Raaijmakers NIOO-KNAW
Prof.dr.ir. Rudy Rabbinge Wageningen University
Prof.dr. Ad Ragas Radboud Universiteit Nijmegen
Cindy Ras  Fontys Hogescholen
Prof.  R.P.J.M. Raven Universiteit Utrecht
dr. Karin Rebel  Utrecht University
Gert Rebergen Izare
Marije Reedijk, MSc Utrecht University
Professor dr. ing. J.J.A.M. Reijniers MBA Nyenrode Business Universiteit
Gaston Remmers Stichting Mijn Data Onze Gezondheid
Prof.dr.ir. H.A.J. de Ridder TU Delft
Prof.dr.ir. M. Rietkerk Utrecht University
Prof.dr. Ingrid Robeyns Utrecht University
prof.dr. A. Pereira Roders TU Delft
Prof. dr. A.G.L. Romme Technische Universiteit Eindhoven
Prof. Dr. Annemieke Roobeek Nyenrode Business Universiteit
D.C.Ropes Inholland University of Applied Sciences
Prof.dr.ir. J. Rotmans Erasmus Universiteit Rotterdam/DRIFT
C.R. van Rugge Universiteit Groningen
Prof. dr. Hens Runhaar Wageningen Universiteit
Quint Rusman Wageningen University
Prof.dr.ir. M.C.M. van de Sanden  Dutch Institute for Fundamental Energy Research (DIFFER)
Prof.dr. Huub Savenije TU Delft
Iris Schaap Universiteit van Utrecht
Dr. Saskia van Schaik Utrecht University
Johanna Schild Universiteit Leiden
Christian Scholl  Maastricht University
Prof.dr. Johan Schot Utrecht University
Kees Schreven NIOO-KNAW
Erik van Sebille Utrecht University
Prof. dr. Willem Seinen Universiteit van Utrecht
Giorgia Silvestri Erasmus Universiteit
Prof. dr. W. Sinke Universiteit van Amsterdam
Martin Slabbertje  Utrecht University
Dr. Ir. Erik  van Slobbe Wageningen University
Arne Smeels MA  Utrecht University
Dirk-jan Smelt M.Sc  Maastricht University
Prof. Dr. Ir. Arno Smets TU Delft
Hans M. Smid Wageningen University
Dr. Ir. Lidwien Smit Utrecht University
Dr. Stephen Snelders Utrecht University
Prof. dr. Daan van Soest Univeriteit v Tilburg
Dr Geert J. Somsen Maastricht University
Han van Son Avans Hogeschool Breda
Mirella PNC Soyer Hogeschool Rotterdam
Dr. Godelieve Spaas Avans University of Applied Science
Dr. J. Spitzen Wageningen University
Annemarieke Spitzen Ravon
Prof. dr. M.N. Spoor Erasmus Universiteit Rotterdam
J.F. van Stappen Utrecht University
Prof. dr. E.M. Steg Rijksuniversiteit van Groningen
Prof. dr. Jan Stel Universiteit Maastricht
Rebecca Stellato UMC Utrecht
Prof.dr. Frans Stokman Rijksuniversiteit van Groningen
Dr. Gino van Strijdonck Zuyd University of Apllied Sciences
Dr. Jan-Berend W. Stuut NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Marieke de Swart  Wageningen University
Heleentje Swart Circulair Friesland
Ir. P. Teeuw TU Delft
Dr.ir. M. Tenpierik TU Delft
Sven Teurlincx NIOO-KNAW
Marjan Tewis Universiteit van Utrecht
Dr. David W. Thieltges NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research 
Sander Tideman Erasmus Universiteit
Dr.ir. N.M.J.D. Tilllie TU Delft
Prof.dr.ir. A. van Timmeren TU Delft
Helen Toxopeus Utrecht School of Economics
Dr. C. Tromp Universiteit van Amsterdam
Ir. Tanya Tsui TU Delft
Prof.dr. Arnold Tukker Universiteit Leiden en TNO Delft
Dr. D.P. (Daan) van Uhm Utrecht University
Jetske Vaas MSc  Utrecht University
Rens Vaessen Utrecht University
Em.Prof.dr. Anne van der Veen Technische Universiteit Twente
A.C. (Anne) van Veen MA Utrecht University
Dr. E.M. Veenendaal  Wageningen University
Prof.dr. D.R. Veenstra Universiteit van Groningen
Dennis Vegter Universiteit Twente
Myrthe Velter Maastricht University
Evert-Jan Velzing Hogeschool Utrecht
Dr Philippine Vergeer Wageningen University
Dr. Ir. Robert Vergeer TU Delft
Dr. M.H. Verheije Utrecht University
Eveline C. Verhulst Wageningen University
Dr. M.J.A. Vermeij Universiteit van Amsterdam
Prof.dr. Marc Vermeulen TIAS
Walter Vermeulen Universiteit van Utrecht
Prof. mr. Jonathan Verschuuren Universiteit van Tilburg
J.M. Vervoort Utrecht University
Pita Verweij Utrecht University
Dr.Mart Verwijmerden Avans Hogeschool
Prof. dr. Louise Vet Universiteit Wageningen
Dr. Marjanneke Vijge  Utrecht University
Alexandre Villela Wageningen University
Prof. dr. Marcel E. Visser University van Groningen
Tessa Visser Wageningen University
Petra Visser Universiteit van Amsterdam
Prof.dr. Peter van der Voort TIAS
Vosteen, Ilka Wageningen University
Dedmer van de Waal NIOO-KNAW
Guido Walraven Hogeschool InHolland
Lodewijk van Walraven NIOZ Royal Netherlands Institute for Sea Research
Prof.dr.ir. A.E.J. Wals Universiteit Wageningen
Prof.dr. Bert Van Wee TU Delft
Prof. Dr. A.W. (Arthur) Weeber TU Delft
Jan-Henk Welink TU Delft
Prof. dr. J.F.D.B. Wempe Universiteit Tilburg
Wesseling, J.H.  Utrecht University
Melchior van Wessem Utrecht University
Drs. Rob Westerdijk Hogeschool van Arnhem en Nijmegen
Dr Martijn Weterings Wageningen University
Prof.dr. Gail Whiteman Lancaster University
ass. Prof.dr. F. Wijen Erasmus Universiteit Rotterdam
Niko Wojtynia Utrecht University
Prof. dr. Ernst Worrell Universiteit Utrecht
Dr. E.R. J. Wubs NIOO-KNAW
Dr. Emma van der Zanden Universiteit van Amsterdam
Ingrid Zeegers Vereniging Circulair Friesland
Prof.dr. A.J. de Zeeuw Universiteit van Tilburg
Arjan Zegwaard MSc PhD Wageningen University
Dr. A.E. (Annemarie) van Zeijl-Rozema Maastricht University
Prof.dr.ir. Miro Zeman TU Delft
Em.Prof.dr.ir. B.C.J. Zoeteman Universiteit Tilburg
Prof. Dr. Bob van der Zwaan Universiteit van Amsterdam
Dr. Mark Zwart NIOO-KNAW
J.A. Zwerts MSc Utrecht University

Belast bedrijven en ontzie burger in energietransitie

 

De hoge inkomens zullen veel meer gaan betalen voor de energietransitie dan de lage inkomens. 

Allereerst het kostenelement. Het PBL heeft vorig jaar de kosten van de energietransitie berekend: circa 0,5 procent van het bbp tot 2030 (circa 3-6 miljard euro per jaar), oplopend tot 1-2 procent van het bbp tot 2050 (circa 10-20 miljard euro per jaar). Dat zijn forse bedragen, maar zeker niet onoverkomelijk. De gezondheidszorg kost circa 13 procent van het bbp, en energie is net als zorg een basisbehoefte. Bovendien zijn het niet zozeer kosten, maar meer investeringen in een schone energie-infrastructuur, die allerlei opbrengsten en vermeden kosten met zich meebrengt. Zoals werkgelegenheid, duurzame economische groei, innovatie en vermeden CO2. En dat laatste kan hoog oplopen. Een recente studie in Nature toont aan dat de kosten van niets doen aan klimaatverandering kunnen oplopen tot 350 euro per ton CO2, wat voor Nederland tientallen miljarden euro’s betekent. Het is dus wel betaalbaar en levert ook nog substantiële baten op.

Gekke Henkie

 

Wel gaat het om een sociaal verdelingsvraagstuk. De nieuwe energie-infrastructuur moet worden betaald door bedrijven en overheid, maar ook door de burger, ook al durven weinig politici dit hardop te zeggen. De extra kosten kunnen de komende 10 jaar oplopen tot 1.000 euro per jaar in 2030. Voor veel mensen is dat geen probleem, voor anderen is het niet op te brengen. Het kan dus niet anders dan dat de hoge inkomens aanzienlijk meer gaan betalen dan de lage. Dit kan bijvoorbeeld worden verrekend via de inkomstenbelasting. We verdelen de zorgkosten ook niet gelijk over alle mensen en huishoudens.

Dan de gidsfunctie. Rechts postuleert de mythe dat Nederland ver voorop wil lopen als ‘groene gekke Henkie’. Niets is minder waar. Nederland loopt juist achter met de verduurzaming: wat betreft CO2-reductie, CO2/capita, CO2/euro en CO2/bedrijf behoort Nederland tot de achterhoede van Europa. Op het gebied van opgewekte duurzame energie (6 procent van onze energie is duurzaam) is Nederland zelfs één-na-laatste, alleen Luxemburg doet het nog slechter. Zelfs als je corrigeert voor de hoge dichtheid en intensiteit van Nederland, doen we het in Europa nog bar slecht. En als we het klimaatdoel in 2030 halen (49 procent CO2-reductie), dan behoren we nog slechts tot de Europese middenmoot. Van een gidsfunctie is dus geen sprake.

We kunnen al verduurzamen met de technologie die er nu is, en er is een diversiteit nodig: zon, wind, biomassa, aardwarmte, omgevingswarmte, restwarmte, biogas, waterstof. De inzet en verdeling ervan zal afhangen van de vraag, marktontwikkelingen en overheidsbeleid, en zal van regio tot regio, en zelfs van wijk tot wijk verschillen. Dit wordt een combinatie van onderop, kleinschalig (wijk- en buurtgericht) en top-down grootschalig (waterstof en wind op zee). Op het gebied van kernenergie heeft Nederland weinig expertise opgebouwd. Een moderne kerncentrale kost zo’n 10 miljard, de bouw duurt gauw 10 jaar, en ze zijn niet rendabel.

Onontkoombaar

In de energietransitie gaat het om het organiseren en de kostenverdeling. Het overgrote deel van de CO2-emissies wordt door bedrijven uitgestoten, waarvan 90 procent door de grootste 100 bedrijven en 80 procent door de grootste 20. Burgers genereren veel minder CO2, maar betalen daarover verhoudingsgewijs veel meer energiebelasting: 150 euro per ton CO2; grote bedrijven slechts 8 euro per ton CO2. Dat is absurd. En als we niets doen, wordt dit verschil alleen maar groter de komende jaren.

De invoering van een CO2-belasting voor bedrijven is daarom onontkoombaar, wat onlangs ook bepleit is door 70 economen en de Nederlandsche Bank, die aangeeft dat een CO2-belasting van 50 euro per ton te dragen is voor het bedrijfsleven. Per saldo genereert het 1 procent minder bbp, een heel ander geluid dan het spookverhaal over desastreuze economische effecten van een CO2-belasting dat VNO-NCW in de persoon van Hans de Boer verspreidt.

De angst dat bedrijven dit gaan doorbelasten en de burger hier toch weer voor opdraait, is niet terecht. Sommige producten zullen duurder worden, maar andere goedkoper. Bovendien kunnen de CO2-belastingopbrengsten worden gebruikt om andere belastingen te verlagen of om duurzame initiatieven te subsidiëren. Per saldo kan door een CO2-belasting het besteedbaar inkomen van de burger er op vooruit gaan.

Kortom, de energietransitie is één van de grootste opgaven waar wij voor staan. Dat vraagt om scherpe keuzes die het nodige kosten, maar ook veel opleveren. Daarbij past geen adempauze maar een versnelling!

Jan Rotmans is hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.  

Gepubliceerd in Volkskrant 29-01-2019

> MORE ARTICLES